San Francisco'dan heyecanlı, yenilikleri seven Honor Günday 

Silikon Vadisi'nde fikirlerin ürüne dönüşmelerini sağlayan OutCubator 'ın kurucusu.

Etrafında olup bitenleri fazlasıyla farkında, bu özelliğiyle bilişim sektöründe çoğu kişiden ayrılıyor; yani rüyada yaşamıyor.

Dünyada olan son gelişmeleri, Obama'yı, krizi, ümitleri,teknolojiye yansımalarını Honor'dan okuyacaksınız.

Obama + Kriz+ Ümit & Teknolojiye Yansımaları ve Beklentiler

Yarın Obama yemin ediyor, ve dünyada yeni bir dönem başlıyor.
Bu günün bir değişim noktası olduğunu göz önüne alarak, geçtiğimiz 8 senelik II. Bush dönemindeki politikaları, ekonomik ve teknolojik gelişmelerini bir diagram haline getirdim. 

Bu diagramı biraz açıklayarak, Obama'nın idaresinin gelmesiyle bizleri nelerin beklediğini anlatacağım:

Aynı zamanda  Silikon Vadisi'nde neler oluyor, yazımda bulacaksınız.

Diagramda görebildiğiniz gibi, II.Bush (çöküş dönemindeki Osmanlı padişahları gibi yani) başkanlığa geldikten sonra, teknoloji alanında iki önemli yanlış hamle yaptı:

• Yobaz bir şekilde, kök hücre araştırmaları için federal fonların kullanılmasını yasakladı.
  
• Çeşitli yeşil/çevreye duyarlı teknolojilerin geliştirilmesini sağlayabilecek, benzinsiz araba teknoloji araştırmalarının fon almasını sağlayacak Kyoto protokolünü imzalamayı reddetti.

Bu iki politika Silikon Vadisi'nin ufkunu biyoteknoloji, genetik araştırmaları, çalışan araba, güneş enerjisi, nükleer enerji alanlarında geliştirebilip, Amerika'da 10 sene sonrasında yeni istihdam yaratılmasını sağlayabilecekken; Silikon Vadisini zaten satüre olan, geleneksel hardware ve software alanlarına katma değeri az olan inovasyonlara itti. (Şu anda, Silikon Vadisi'ndeki Stanford ve Berkeley gibi üniversitelerde yukarıdaki konularda araştırma yapılıyor. Ancak bu alanlarda hızlı bir şekilde yol alınabilmesi için yüklü miktarda federal fonun kullanılması gerekiyor ama şu an federal fon verilemiyor.)

Yukarda saydığım ihmallerin yanında, yine diagramda görüldüğü gibi, Bush, 2 kere tax refund vererek ve düşük faiz politikası uygulayarak tüketimin artmasını sağladı.
İnsanlar ödeyemeyecekleri emlakları, hiç para yatırmadan satın aldılar, sonra bu evleri dayadılar döşediler, kapılarına 2 SUV araba, bahçelerine havuz koydular. Şişmeye devam eden balon emlak piyasası, insanların kendilerini zengin zannetmeleriyle daha çok tüketim yarattı.
Teknoloji sektörü ise bu gelişmelerden şu şekilde nasibini aldı:

• 2001'deki kriz ile durmuş olan hızlı internet her eve dağıldı,
  
• Herkes laptop ve cep telefonu edindi.
  
• Çoğu kişi evlerine plasma televizyon ve home theater sistemi aldı.
  

Tüketilen malların üretildiği, programlandığı ve müşteri hizmetlerinin verildiği Çin ve Hindistan da, bu ekonomik gelişmelerden nasiplerini aldılar. İki ülkede de orta sınıf oluştu, tüketim arttı ve lüks tüketim başladı.

Hem Amerika'da tüketim, hem Çin ve Hindistan'da tüketim artınca, petrol fiyatları da hızla artmaya başladı. Bir yandan da Bush hükümeti finansal şirketleri regüle etmeyi ihmal etti. Hatta, teknoloji alanında iş bulamayan mühendisler ve araştırmacılar finans sektöründe işe alındılar, komplex ve anlaşılmaz finansal ürünler geliştirip, hem finansal aktiviteyi anlaşılamayacak bir karmaşıklığa ulaştırdılar hem de dünyanın geri kalan ülkelerindeki pazarlara para akışını arttırdılar.

Amerika'daki Emlak-Tüketim-Lüks Tüketim döngüsü (bkz. diagram) Avrupa'ya ve sonra da BRIC ülkelerine (Brezilya, Rusya, Hindistan ve Çin) ve dolaylı olarak da Türkiye'ye ulaştı. Petrol fiyatları iyice arttı. Rusya ekonomik patlama (boom) yaşamaya başladı. Dubai gibi şehirler kuruldu. Araplar, ellerine geçen parayı yeniden finansal piyasalara yatırdılar. -Hatta Türkiye'ye bu sayede yatırım getirildi.-

Yukarda yazdıklarım, sonun başlangıcı oldu; Amerika'daki sahte zenginler borçlarını ödeyemeyince, bankalar iflas ettiler ve bugünkü kriz bildiğiniz gibi devam ediyor...

Peki Amerika'daki yapılan alışveriş bizi niye bu kadar etkiliyor, diye düşünenler için, bir istatistik paylaşayım:
Los Angeles Times' da dün çıkan bir habere göre, Amerikalılar Dünya nüfusunun sadece % 4.5 unu oluşturmalarına rağmen, geçen sene on trilyon dolarlık alışveris yapmışlar. Çin ve Hindistan birlikte dünya nüfusunun %40'ını oluşturduları halde sadece üç trilyon dolarlık alışveriş yapmış. Kaynak:http://www.latimes.com/business/la-fi-econ19-2009jan19,0,1021931.story

Tekrar altını çizmek istiyorum: Dünyada hareketli geçen emlak ve finans piyasasına rağmen; teknoloji alanında neredeyse hiç bir gelişme olmadı. Hızlı Internet ve yayılan laptop kullanımı nedeniyle Web 2.0 olageldi. Ama bunun dışında disrupting (çığır açıcı) bir teknolojik gelişme gerçekten olmadı: Arabalarımız hala benzinle çalışıyor, izlediğimiz televizyon hala aynı televizyon ama ekran biraz incelmiş durumda, sağlık alanında önemli bir gelişme yok vs.. vs...

Obama'nın başkanlığa başlaması ile ilgili beklentiler aşağıdaki gibidir:

• Clean Tech / Green Tech vs. alanında federal yatırımların başlaması, genetik ve sağlık alanında önemli politika değişiklikleri bekleniyor.
• Obama'nın halka Internet vasıtasıyla yakınlaşmasının da Politika 2.0 döneminin başladığı işaretlerini veriyor.Halkın sadece kendi çıkarları doğrultusunda, veya başıboş ve amacından sapmış organizasyonlarla zaman harcamak yerine, Internet üzerinden kollaborasyon teknolojileriyle ülkenin gidişatına katkı yapabileceği bir dönem başlıyor.
  
• Rölanti'de devam eden Silikon Vadisi hardware ve software sektörü Mobil 2.0 ve TV 2.0' ı doğurdu - doğuracak.
  
• Kişisel tatmin için yüklü miktarda paralar ödenerek satın alınan smart phone'lar sayesinde, mobil internet'in önümüzdeki sene içinde hot topic olacağı garanti durumda...
• Bildiğimiz Televizyon teknolojisi ise önümüzdeki 2 sene içerisinde Internet tarafından devralınacak. Youtube, Hulu vs.. derken Amerika'dan real time veya DVR ile istenildiği zaman Türk televizyonlarının bile izlendiği bir dönem bekliyor bizi.
  
• Kişisel tahminim ise, teknolojik olarak hardcore bir gelişme olmadığından dolayı, tüketimi yeniden körüklemek için firmaların mass-customization'ı hızlandıracakları doğrultusunda. Mesela MiAdidas.com 'a gidip görebilirsiniz ki kendi ayakkabı renklerinizi seçip, Adidas'ın Çin'deki fabrikasındaki işçi'nın size özel ayakkabı üretmesini sağlayabiliyorsunuz. Bunu hayatımızın her alanına uygularsak, herkesin kendini iyi ve özel hissettiği ve daha çok tükettiği bir piyasa öngörülebilir.
  

Son olarak, Silikon Vadisi ve San Fransisko'da neler oluyor, kısaca anlatayım:

• San Fransisko Bay Area'da emlak fiyatlarının zaten her zaman yüksek olmasından dolayı, burası emlak piyasasının batmasından fiyat düşüşleri dışında fazla etkilenmedi. Bunun diğer bir sebebi de burada çoğu kişinin ev sahibi olmayıp, kirada oturması (70% oranında).
• Krizin etkileri burada ilk, geçen sonbahar iflas eden büyük finans şirketlerinin San Fransisko şubesinde çalışan yüksek maaşlı elemanların işten çıkarılması ile oldu. Bu kişilerin yeniden finans sektöründe iş bulabilme imkanları olmadığından,  ellerinde kalan son paralarını kullanıp startup kurmaya çalışıyorlar. Bu nedenle olsa gerek ki hem finans alanında bir çok startup fikri görüyorum, hem de finans uzmanlığı olan kişilerce kurulan bir çok startup var. 
• Retail sektörü genel olarak satışların düşmesiyle kötü olarak etkilendi. San Fransisko'da merkezi olan retail şirketlerinde işten çıkarmalar hala sürüyor.
• Teknoloji alanında ise büyük şirketler genel olarak gelir düşüşü beklediğinden önceden önlem alarak gerekli işten çıkarmaları yaptılar. Google, Verisign  gibi birçok ve firma  öncelikle kontratlı çalışan işçilerinin kontratlarını yenilemediler.
  
• Büyük ve Orta boy şirketler (mesela Yahoo), organizasyonlarını yeniden yapılandırdıklarını öne sürerekten binlerce kişinin işine son verdiler... Haliyle piyasada bir sürü işsiz insan var. Kaliforniya Eyaleti'nin İşsizlık Sigortası Ofisleri taleplere cevap veremiyor, zamanında ödeme yapamıyormuş hatta. Birçok kişi ya işten çıkarılıyor ya da işten çıkarılma korkusuyla daha fazla çalışıyor. Startuplara gelince, VC şirketleri geçtiğimiz aylarda, startupların gereksiz masrafları muhakkak kesmeleri, yeni işe alımları durdurmaları ve bir an önce yeni bir round finansman almak yerine ek gelir getirme yönünde çalışmaları önerisinde bulundular. 50'den fazla kişiye sahip startupların neredeyse hepsi 4-5 kişinin işine sor vererek 10%luk bir tasarruf yaptı. Lüks kategorisi en çok etkilenen kategori oldu, mesela bizim startuplarımızdan biriyle aynı ofis binasında yer alan bir lüks ürünler startupı, eleman sayısını 30'dan 6'ya indirdi.  4-5 kişilik küçük startuplar ise funding almak yerine şirketlerinin bir an önce cash flow positive olması yönünde çalışıyorlar. Cash Flow'u ön plana almamış olan startuplar ofislerini kapatıp ayrıldılar.
• Venture Capitaller ise yatırım kriterlerini değiştirdiler: kriz öncesi dönemde prototipi olan her şirkete funding verirken, artık sadece ve sadece para kazanan şirketlere yatırım yapıyor. Zaten piyasada acquisition ile para kazanılma dönemi neredeyse bitmiş durumda, artık Silikon Vadisi'nde revenue ve cash kral. Düşen benzin fiyatları sayesinde piyasada biraz hareketlenme olsa da, genel olarak, hem insanların yaptığı aktiviteler, hem de organize edilen konferanslar, toplantılar vs.. azalmış durumda.
• Bütün bu haberlerin negatif olmasına bakmayın...Silikon Vadisi ve Kaliforniya kültürü bir ümit kültürü. 1850'lerde altına hücum sırasında dünyanın her yerinden buraya altın aramak için göç etmiş kişilerin girişimci ruhu hala devam ediyor.

OutCubator olarak, seed stage ve öncesi fikirlerde bir artma görüyoruz. Yapılabilecek neredeyse bütün yatırım kapılarının kapanmasından dolayı ve de insanların büyük şirketlerde çalışmaktan bıkmış olmalarından dolayı, yeni şirket kurup, bir şeyler üretip para kazanmak isteyen kişilerin sayısında büyük bir artma var.

VC ve Angel funding de tükenme seviyesine geldiğinden dolayı, kişiler kendi kişisel sermayelerininden de katkı yaptıklarından dolayı, fikirlerin kalitesinde bir artma var. Mesela önceden her hafta 1-3 girişimciyle toplantı yaparken, şu aralar 4-5 toplantı yapıyorum. Gelecek, küçük, emin adımlarla, gerçek business modelleriyle destekli startuplardan olacağa benziyor.

Obama'nın seçim sırasında kullandığı 'Hope - Ümit' ve 'Yes we can! - Tabii ki becerebiliriz' sloganlarının bu gibi zamanlarda önemi büyük! Hepimizin gelecekten ümidimizi, gündelik hayattan da çabamızı eksiltmememizi diliyorum.